الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )

82

موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )

( 1 ) اين شبه جزيره مستطيلى غير متوازى الاضلاع مىباشد كه از شمال به شام و فلسطين و از خاور به سرزمين رافدين يا بين النهرين كه از كوفه تا بصره امتداد دارد و از جنوب به خليج عدن و اقيانوس آرام و از باختر به درياى سرخ محدود مىشود . به اين ترتيب اين شبه جزيره از طرف جنوب و باختر و قسمتى از آن به درياها محصور مىشود و در قسمتى از خاور و شمال به باديهء شام يا اردن و عراق محدود مىشود . در قديم اين شبه جزيره را به سه قسمت تقسيم كرده بودند : 1 - قسمت شمالى و غربى كه حجاز ناميده مىشد ، 2 - قسمت شرقى و مركزى كه صحراى عربى ناميده مىشد ؛ 3 - قسمت جنوبى كه يمن ناميده مىشد . ( 2 ) در شبه جزيره ، صحراهاى وسيعى وجود دارد كه بسيارى از آنها غير قابل سكونت مىباشد و برخى از آنها عبارتند از : صحراى نفوذ و ربع الخالى كه تا حاشيه‌هاى خليج فارس ادامه پيدا مىكند و از قديم قسمتى از آن را صحراى دهناء و قسمت ديگر را صحراى احقاف مىناميدند . ( 3 ) اين صحراها كه بيش از يك سوم شبه جزيره را تشكيل مىدهند غير مسكونى و بدون آب و گياه مىباشند و تنها در بعضى از اوقات در اين مناطق باران مىبارد كه بعضى از اعراب شترهاى خود را براى مدت كوتاهى در آنها مىچرانند . هوا در آنها بسيار گرم و جز در كنارهء بعضى از سواحل ، بسيار خشك است و تنها بعضى از مناطق ، نسبتا معتدل هستند . براى همين تعداد جمعيت شبه جزيره با اين همه وسعتش به بيش از بيست ميليون نفر نمىرسد . كوه‌هاى يمن از قديم داراى سنگ‌هاى گرانبها و مقدارى طلا و نقره بوده است و اغلب به پرورش حيواناتى از قبيل شتر و اسب پرداخته و پرندگانى از قبيل كبك و كبوتر را نگهدارى مىكرده‌اند . در شبه جزيره رشته كوهى وجود دارد كه از شمال تا جنوب امتداد دارد و ارتفاع بلندترين قلّهء آن به 2470 متر مىرسد . ( 4 ) در اينجا به شرح اين سه قسمت از شبه جزيره مىپردازيم : ( 5 ) 1 - حجاز كه قسمت شمالى و غربى شبه جزيره را شامل مىشود از اردن تا يمن در سواحل درياى احمر امتداد دارد و داراى سرزمين‌هايى كوهستانى و صخره‌اى با صحراهاى گرم و سوزان است .